Spis mienia jako element wniosku o rejestrację – praktyka sądu w Piotrkowie

Pierwsze wnioski o wpis fundacji rodzinnej Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim rozpoznawał bez konieczności przekazywania do sądu spisu mienia. Dziś coraz częściej spis mienia pojawia się w toku postępowania jako dokument, który sąd chce zobaczyć, choć formalnie nie wynika to wprost z ustawowych wymogów. Jak widać praktyka w prawie ma niekiedy większe znaczenie niż same przepisy, a jej zmiana bywa zaskakująca. 

Spis mienia – czy stanowi załącznik do wniosku o rejestrację?

O obowiązku sporządzenia spisu mienia fundacji rodzinnej pisałam tutaj. Już wtedy sygnalizowałam, że:

„o udostępnienie spisu mienia może wystąpić Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim podczas rozpatrywania wniosku o rejestrację fundacji rodzinnej, pomimo tego że przepisy nie wymagają dołączania spisu do wniosku rejestracyjnego”.

Dziś wracam do tematu, ponieważ praktyka ta zdaje się utrwalać. W pierwszych postępowaniach rejestrowych spis mienia nie był w ogóle poruszany, a fundacje były wpisywane do rejestru bez konieczności jego udostępnienia. Obecnie wydaje się, że spis mienia powinien stanowić załącznik do wniosku o rejestrację, pomimo tego, że wciąż z przepisów to nie wynika.

Jakie załączniki przewidują przepisy?

O załącznikach do wniosku o rejestrację fundacji rodzinnej w rejestrze stanowi art. 114 ust. 4 ustawy o fundacji rodzinnej. Zgodnie z jego treścią:

Do zgłoszenia fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych dołącza się:

• akt założycielski fundacji rodzinnej albo protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu, w którym ustanowiono fundację rodzinną;
• statut fundacji rodzinnej;
• oświadczenie fundatora o wniesieniu mienia na pokrycie funduszu założycielskiego w kwocie określonej w statucie, a w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie – oświadczenie członków zarządu, że fundusz założycielski zostanie wniesiony w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych;
• dowód ustanowienia organów fundacji rodzinnej, z wyszczególnieniem ich składu osobowego, jeżeli skład organów fundacji rodzinnej nie wynika z jej statutu oraz zgody na pełnienie funkcji członka organu fundacji rodzinnej.

 Przede wszystkim nie ma tutaj mowy o spisie mienia, a jedynie o oświadczeniu fundatora o wniesieniu mienia na pokrycie funduszu założycielskiego. Biorąc pod uwagę ten przepis, wydaje się, że spis mienia nie jest więc obligatoryjnym załącznikiem do wniosku. Takie stanowiska pojawiały się również w doktrynie bezpośrednio po wejściu w życie ustawy o fundacji rodzinnej:

• „Spis mienia nie podlega załączeniu do wniosku o rejestrację fundacji rodzinnej w rejestrze fundacji rodzinnych (por. art. 114 ust. 4 FundRodzU)”

– P. Grabowski, D. Leszczyk (red.), Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, wyd. 1, 2023, art. 27, Nb. 9, dostęp: Legalis.

• „Spis nie jest ponadto składany do rejestru fundacji (por. art. 114 ust. 4 FundRodzU)” – J. Figurski [w:] P. Tomczykowski (red.), Fundacja rodzinna. Aspekty prawne i podatkowe. Komentarz, 1, 2023, art. 27, Nb. 1, dostęp: Legalis.

Zmiana praktyki?

W ustawie o fundacji rodzinnej od jej uchwalenia nic się nie zmieniło. Co innego praktyka Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim i stanowisko doktryny. Tu zmiana jest zaskakująca.

Zgodnie z najnowszymi stanowiskami doktryny:

• „Spis mienia jest dokumentem wewnętrznym fundacji. Ustawodawca nie przewidział w art. 114 FundRodzU obowiązku dołączenia do zgłoszenia do rejestru fundacji rodzinnej spisu mienia. Jednak w praktyce przyjęto, że spis mienia w pierwotnym brzmieniu sporządzonym przez fundatora stanowi obowiązkowy załącznik zgłoszenia do rejestru fundacji rodzinnych. Zaktualizowany spis mienia nie będzie jednak składany do rejestru”.

– J. Miłaszewski [w:] K. Osajda (red.), Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, wyd. 1, 2025, art. 27, Nb. 29, dostęp: Legalis.

Również  w informacji udostępnianej na stronie internetowej Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, która dotyczy rejestru fundacji rodzinnych, widnieje lista informacji i dokumentów, które powinien zawierać wniosek o rejestrację. W punkcie 9 tej listy znajduje się spis mienia.

Podsumowanie

Wprost z przepisów nie wynika, żeby spis mienia miał być załącznikiem do wniosku o rejestrację fundacji rodzinnej. Jednak obecnie praktyka Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim oraz najnowsze stanowiska doktryny wskazują, że spis mienia coraz częściej jest wymagany do przedłożenia w postępowaniu rejestrowym. W związku z tym aktualnie warto załączyć spis mienia już na etapie składania wniosku. W konsekwencji pozwoli to uniknąć wezwania sądu do uzupełnienia braków i wydłużania przez to, i tak bardzo długiego, czasu oczekiwania na rozpoznanie wniosku o rejestrację fundacji rodzinnej.

radczyni prawna, dr Martyna Komarowska-Horosz, szefowa praktyki prawa spadkowego

Więcej na temat fundacji rodzinnej

Obsługa prawna fundacji rodzinnych

Źródła:

• „Spis mienia nie podlega załączeniu do wniosku o rejestrację fundacji rodzinnej w rejestrze fundacji rodzinnych (por. art. 114 ust. 4 FundRodzU)”

– P. Grabowski, D. Leszczyk (red.), Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, wyd. 1, 2023, art. 27, Nb. 9, dostęp: Legalis.

• „Spis nie jest ponadto składany do rejestru fundacji (por. art. 114 ust. 4 FundRodzU)”

– J. Figurski [w:] P. Tomczykowski (red.), Fundacja rodzinna. Aspekty prawne i podatkowe. Komentarz, 1, 2023, art. 27, Nb. 1, dostęp: Legalis.