Nowelizacja przepisów o fundacjach rodzinnych. Co zmienia się dla przedsiębiorców i beneficjentów?
22 października 2026 r. Sejm uchwalił ustawę nowelizującą przepisy o podatkach dochodowych, która wprowadza fundamentalne zmiany w zasadach funkcjonowania i opodatkowania fundacji rodzinnych. Ich wejście w życie zaplanowano na 1 stycznia 2027 r. Głównym założeniem nowych regulacji, jest gruntowne uszczelnienie systemu podatkowego oraz ograniczenie możliwości wykorzystywania tej instytucji do celów inwestycyjno-optymalizacyjnych na rzecz zabezpieczenia czystej funkcji sukcesyjnej.
Zmiany w podatku CIT
Najistotniejsze modyfikacje dotyczące podatku dochodowego od osób prawnych obejmują przede wszystkim podwyższenie stawki podatkowej z 15% na 19%.
Ustawodawca zdecydował się także na wprowadzenie dwuletniego okresu karencji. To oznacza, że przychody ze zbycia majątku wniesionego do fundacji rodzinnej nie będą korzystać ze zwolnienia, jeżeli zbycie to nastąpi przed upływem 2 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło wniesienie lub przekazanie tego mienia.
Zmiany uszczelniają również definicję ukrytych zysków. Zaliczają do nich:
- pożyczki udzielone beneficjentowi, fundatorowi lub podmiotom powiązanym, które nie zostaną zwrócone do dnia upływu terminu na złożenie deklaracji podatkowej, a także
- umowy pożyczek zawarte na okres co najmniej 10 lat oraz wartości umorzonych lub odpisanych jako nieściągalne należności wobec tych podmiotów.
Ustawodawca drastycznie zawęża zwolnienia podatkowe dotyczące nieruchomości. Podatkiem CIT zostaną bezwzględnie objęte przychody w sytuacji, gdy fundacja rodzinna:
- wynajmuje majątek na potrzeby działalności operacyjnej fundatora, beneficjentów lub powiązanych z nimi firm,
- prowadzi najem krótkoterminowy (lokale przeznaczone do całodobowego zakwaterowania),
- czerpie zyski z wynajmu lokali mieszkalnych, chyba że udowodni, że są one wykorzystywane ściśle na cele mieszkaniowe.
Dodatkowo z preferencji podatkowych wyłączono zyski czerpane z uczestnictwa fundacji rodzinnej w spółkach osobowych (niebędących osobami prawnymi) oraz w innych podmiotach transparentnych podatkowo, chyba że dany dochód korzystałby ze zwolnienia, gdyby fundacja rodzinna uzyskała go bezpośrednio.
Zmiany w podatku PIT
W zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych nowelizacja wprowadza korzystną modyfikację rozszerzającą katalog osób uprawnionych do preferencji podatkowych.
Zmianie ulega definicja członka rodziny fundatora, która decyduje o zwolnieniu z opodatkowania wypłacanych świadczeń oraz mienia otrzymywanego w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Do uprzywilejowanego kręgu osób, obejmującego dotychczas m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych i rodzeństwo, dołączono zstępnych rodzeństwa fundatora, czyli na przykład bratanków i siostrzeńców.
Zmiany dla struktur transgranicznych
Nowelizacja obejmuje fundacje rodzinne przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC) oraz podatkiem od niezrealizowanych zysków (exit tax). W ramach regulacji CFC wprowadzono zasady proporcjonalnego odliczania podatku zapłaconego przez jednostkę zagraniczną, z możliwością rozliczenia nieodliczonych kwot w ciągu 5 kolejnych lat podatkowych. Z kolei obowiązek zapłaty exit tax powstanie przy przeniesieniu majątku poza terytorium Polski, jeśli skutkuje to utratą prawa do opodatkowania dochodów ze zbycia tego mienia lub z jego przekazania w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.
Przepisy przejściowe
Nowelizacja wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r., jednak przewidziano specjalne regulacje dla istniejących struktur. Dotychczasowe przepisy – aż do zakończenia bieżącego roku podatkowego – będą mogły stosować fundacje rodzinne, których rok podatkowy rozpoczął się przed 1 stycznia 2027 r. i zakończy się po 31 grudnia 2026 r. Dotyczy to zarówno fundacji rodzinnych o przesuniętym (niekalendarzowym) roku podatkowym, jak i fundacji rodzinnych o przedłużonym pierwszym roku podatkowym – na przykład utworzonych w drugiej połowie 2026 r., których pierwszy rok podatkowy kończy się dopiero 31 grudnia 2027 r.
Ustanowiono „okno transferowe” obowiązujące do końca 2027 r. Pozwala ono na zwrot nieruchomości lub zdefiniowanych w ustawie praw majątkowych ich pierwotnym właścicielom bez zapłaty podatku dochodowego (CIT i PIT). Jeśli zwrot nastąpi w formie darowizny, transakcja będzie dodatkowo całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn. Przez objęte „oknem” prawa majątkowe rozumie się przy tym wyłącznie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej. Cały mechanizm ogranicza się do budynków i lokali mieszkalnych albo przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania. Z okna nie skorzystają zatem inne składniki majątku, w szczególności udziały i akcje.
Dodatkowo, jeżeli w wyniku preferencyjnego zwrotu majątku w okresie przejściowym wartość funduszu założycielskiego spadnie poniżej ustawowego progu, fundator będzie miał bezwzględny obowiązek uzupełnić go do poziomu minimum 100 000 zł.
Status legislacyjny i dalsze kroki
Ustawa nie jest jeszcze prawem obowiązującym. Została uchwalona przez Sejm 22 października 2026 r. i przekazana do Senatu, który ma na decyzję 30 dni. Następnie trafi do Prezydenta, dysponującego terminem 21 dni na decyzję. Senacka komisja zaproponowała już poprawkę o charakterze doprecyzowującym, co może oznaczać powrót ustawy do Sejmu.
Istotne jest przy tym, że niemal tożsame przepisy pod koniec listopada 2025 r. Prezydent zawetował. Wejście nowelizacji w życie 1 stycznia 2027 r. zależy zatem od zakończenia procesu legislacyjnego i podpisu Prezydenta. Na obecnym etapie jego ostateczny wynik jest niepewny.
Mimo tej niepewności warto już teraz przeanalizować sytuację swojej fundacji rodzinnej. W szczególności przyjrzeć się planowanemu zbyciu majątku oraz możliwość skorzystania z przejściowego „okna transferowego” do końca 2027 r. To właściwy czas, aby przygotować się na ewentualne wejście przepisów w życie, śledząc jednocześnie dalszy przebieg prac legislacyjnych.